Cách mạng tháng Tám năm 1945

Năm 1941, trước vận mệnh ngàn cân treo sợi tóc của dân tộc, Đảng Cộng sản Đông Dương đã khẳng định: "Trong lúc này nếu không giải quyết được vấn đề dân tộc giải phóng... thì chẳng những toàn thể quốc gia dân tộc còn chịu mãi kiếp ngựa trâu, mà quyền lợi của bộ phận, giai cấp đến vạn năm cũng không đòi lại được". Lời hiệu triệu ấy đã mở đầu cho một cuộc vận động cách mạng thần tốc, dẫn đến sự bùng nổ của Cách mạng tháng Tám năm 1945 – một cơn địa chấn chính trị đã đập tan xiềng xích nô lệ hơn 80 năm, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và mở ra kỉ nguyên độc lập, tự do cho dân tộc.

Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, sau khi Pháp đầu hàng Đức, quân phiệt Nhật tiến vào Đông Dương (9 – 1940). Nhân dân Việt Nam rơi vào cảnh "một cổ hai tròng", bị cả Pháp và Nhật ra sức vơ vét, bóc lột qua chính sách "Kinh tế chỉ huy" và cưỡng bức nhổ lúa trồng đay. Những thủ đoạn tàn độc này đã dẫn đến nạn đói khủng khiếp cuối năm 1944 – đầu năm 1945 ở Bắc Kì và Bắc Trung Kì. Mâu thuẫn dân tộc dâng cao cực độ đã làm bùng nổ các cuộc nổi dậy đầu tiên như khởi nghĩa Bắc Sơn, khởi nghĩa Nam Kì và binh biến Đô Lương.

Để xoay chuyển cục diện, tháng 5 – 1941, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc chủ trì Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ tám tại Pác Bó (Cao Bằng), quyết định đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu và thành lập Mặt trận Việt Minh. Lực lượng vũ trang cũng được chú trọng xây dựng với sự ra đời của Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân (22 – 12 – 1944). Sau khi Nhật đảo chính Pháp (9 – 3 – 1945), Đảng phát động cao trào "Kháng Nhật cứu nước" với khẩu hiệu "Phá kho thóc, giải quyết nạn đói", tạo ra tiền đề trực tiếp cho cuộc tổng khởi nghĩa. Khu giải phóng Việt Bắc được thành lập làm căn cứ địa chính cho cách mạng cả nước.

Chớp thời cơ Nhật đầu hàng Đồng minh (15 – 8 – 1945), Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc ban bố Quân lệnh số 1, phát lệnh Tổng khởi nghĩa. Tại Tân Trào, Đại hội Quốc dân được triệu tập, tán thành chủ trương khởi nghĩa và bầu ra Ủy ban Dân tộc giải phóng Việt Nam do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch. Cuộc khởi nghĩa nổ ra và giành thắng lợi nhanh chóng tại các trung tâm chính trị lớn: Hà Nội (19 – 8), Huế (23 – 8) và Sài Gòn (25 – 8). Chỉ trong vòng 15 ngày, chính quyền trong cả nước đã về tay nhân dân, chấm dứt chế độ quân chủ và thực dân.

Ngày 2 – 9 – 1945, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, chính thức khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Bản Tuyên ngôn khẳng định: "Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thực đã thành một nước tự do và độc lập", đồng thời thể hiện ý chí sắt đá của toàn dân tộc trong việc bảo vệ nền tự do ấy.

Cách mạng tháng Tám năm 1945 là một trong những trang sử rực rỡ nhất, đánh dấu bước ngoặt vĩ đại trong hành trình dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam. Thắng lợi này không chỉ khẳng định sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân mà còn là minh chứng cho đường lối lãnh đạo tài tình của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, đưa nhân dân ta từ thân phận nô lệ trở thành người làm chủ đất nước, làm chủ vận mệnh của chính mình.

Bài học về Cách mạng tháng Tám mang giá trị giáo dục sâu sắc về lòng yêu nước, tinh thần tự lực tự cường và nghệ thuật chớp thời cơ chiến lược. Qua đó, học sinh nhận thức được tầm quan trọng của việc đặt lợi ích quốc gia lên trên hết và sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng là nhân tố quyết định mọi thắng lợi. Ý nghĩa lớn nhất của bài học là khơi dậy niềm tự hào về truyền thống bất khuất của cha ông, nhắc nhở thế hệ trẻ trách nhiệm gìn giữ thành quả cách mạng và nỗ lực học tập để xây dựng đất nước Việt Nam độc lập, tự do, phát triển vững bền trong thời đại mới.