SỰ TÍCH DÃ TRÀNG

Ngày xửa ngày xưa, tại một làng chài ven biển quanh năm sóng vỗ, có một người đàn ông tên là Dã Tràng. Ông vốn là một người nông dân hiền lành, chất phác, sống cuộc đời đơn độc trong một túp lều tranh vách đất nhưng tâm hồn lại vô cùng bao dung và yêu thương muôn loài. 

Một ngày nọ, khi đang đi rừng đốn củi, Dã Tràng tình cờ chứng kiến một cảnh tượng hãi hùng: một đôi rắn hổ mang to lớn đang bị lũ trẻ chăn bò dùng gậy gộc và đá nhọn vây đánh tơi bời. 

Động lòng trắc ẩn trước cảnh sinh linh gặp nạn, ông bèn liều mình xông vào can ngăn, giải cứu đôi rắn và mang chúng về nhà tận tình chăm sóc, hằng ngày đi hái lá thuốc quý về băng bó vết thương cho đến khi chúng bình phục hoàn toàn.

Cảm động trước tấm lòng bồ tát của ân nhân, đôi rắn vốn là hoàng tử và công chúa của Thủy cung đã cúi đầu cảm tạ. Trước khi trở về biển cả, con rắn đực đã nhả ra một viên ngọc quý tỏa ánh sáng xanh dịu nhẹ tặng cho ông. 

Viên ngọc này mang một quyền năng thần bí cực hạn: hễ ai ngậm vào miệng thì bỗng chốc thông suốt ngôn ngữ của vạn vật, có thể nghe và hiểu thấu tâm tư của tất cả loài cầm thú, chim chóc và cả những loài côn trùng nhỏ bé nhất trên thế gian. 

Kể từ khi sở hữu báu vật, cuộc sống của Dã Tràng bước sang một trang mới đầy diệu kỳ; ông không còn cô đơn mà trái lại, ông nghe được tiếng chim chóc líu lo báo tin về những luồng cá lớn sắp vào bờ, tiếng lũ chuột thì thầm chỉ cho nơi cất giấu kho báu cổ, hay tiếng loài kiến nhắc nhở nhau dời tổ lên cao để tránh những trận đại hồng thủy sắp đổ bộ.

Nhờ sự mách bảo của các loài vật, Dã Tràng không chỉ trở nên giàu có mà còn giúp dân làng tránh được biết bao tai ương, mùa màng luôn bội thu, thóc lúa đầy bồ. 

Tiếng tăm về người đàn ông có khả năng "thông thiên tri địa" vang xa khắp cõi, khiến từ kẻ nghèo đến bậc quyền quý đều nể trọng. Tuy nhiên, sự đời vốn chẳng bao giờ phẳng lặng như mặt nước hồ thu. Bi kịch bắt đầu nảy sinh từ chính người vợ của ông — một người đàn bà vốn dĩ phù phiếm, lăng loàn và luôn khao khát những thứ hư vinh.

Một ngày nọ, lợi dụng lúc Dã Tràng đi vắng lâu ngày để cứu giúp người phương xa, người vợ vì tò mò đã lẻn vào buồng lấy viên ngọc đem ra biển ngắm nghía dưới ánh mặt trời. 

Nào ngờ, một con quạ đen lớn từ trên trời cao sà xuống, mổ lấy viên ngọc vì tưởng là mồi ngon, rồi trong lúc tranh chấp, viên ngọc đã rơi tõm xuống lòng đại dương sâu thẳm, chìm nghỉm vào cát bụi nghìn trùng.

Khi trở về và hay tin báu vật duy nhất đã mất sạch sành sanh bởi sự nông nổi của vợ, Dã Tràng đau đớn đến mức như có ngàn mũi dao đâm vào tim. 

Đối với ông, viên ngọc không chỉ là của cải, mà là linh hồn, là sợi dây kết nối thiêng liêng giữa ông và thế giới tự nhiên rộng lớn. Không cam lòng chấp nhận thực tại nghiệt ngã, Dã Tràng nảy ra một ý định điên rồ nhưng đầy quyết tâm sắt đá: ông quyết định sẽ lấp biển Đông để tìm lại viên ngọc quý bằng mọi giá. 

Ngày qua ngày, bất kể nắng cháy da người hay bão tố thét gào, người ta thấy bóng dáng gầy guộc của Dã Tràng lầm lũi vác từng tảng đá khổng lồ, xúc từng gánh cát cao ngất ngưỡng đổ xuống mép nước đại dương đang gầm vang dữ dội. 

Dân làng bảo ông đã phát điên vì mất của, biển khơi mênh mông cười nhạo sự nhỏ bé và hão huyền của một kiếp người, nhưng Dã Tràng chẳng hề lung lay ý chí, ông cứ kiên trì "dã tràng xe cát", nhọc nhằn chống chọi với tạo hóa cho đến tận hơi thở cuối cùng bên bờ sóng vỗ.

Sau khi qua đời trong sự nuối tiếc khôn cùng, linh hồn của Dã Tràng vì vẫn mang nặng nỗi niềm luyến tiếc và ý chí lấp biển chưa thành, đã hóa thân thành một loài cua nhỏ bé sống ven bờ biển, ngày nay chúng ta vẫn gọi là con dã tràng (hay con còng). 

Cứ mỗi khi thủy triều rút xuống, để lại dải cát bằng phẳng, loài cua này lại mải mê dùng đôi càng nhỏ xíu xe những viên cát nhỏ thành từng khối tròn xoe, tỉ mẩn xếp thành hàng lối ngay ngắn như muốn đắp đê ngăn sóng, lấp biển khơi để tìm lại kỷ vật năm xưa. 

Thế nhưng, chỉ cần một con sóng nhẹ vỗ vào bờ, tất cả công sức của một đời tích tắc tan thành mây khói, bị đại dương cuốn trôi sạch sành sanh như chưa từng hiện hữu. Hình ảnh nhẫn nại ấy đã trở thành một điển tích bất hủ trong dân gian Việt Nam, để lại tiếng thở dài thương cảm sâu sắc trong câu ca dao lưu truyền nghìn đời:

"Dã tràng xe cát biển Đông

Nhọc nhằn mà chẳng nên công cán gì"