TẤM CÁM

Ngày xửa ngày xưa, ở một làng nọ, có hai chị em cùng cha khác mẹ tên là Tấm và Cám. Tấm là con vợ cả, vốn tính nết hiền lành, hiếu thảo và vô cùng chăm chỉ, sớm khuya lầm lũi làm lụng không ngơi tay. Ngược lại, Cám là con vợ lẽ, được mẹ đẻ nuông chiều hết mực nên bản tính lười biếng, lại mang lòng độc ác, luôn tìm cách tị nạnh và hành hạ chị mình. Cha Tấm chẳng may qua đời sớm, nàng phải sống cảnh mồ côi dưới bàn tay nghiệt ngã của mụ dì ghẻ.

 Mụ dì ghẻ đối xử với Tấm vô cùng tàn nhẫn, bắt nàng phải gánh vác mọi việc nặng nhọc nhất trong nhà, từ gánh nước, thái khoai, quét dọn cho đến chăn trâu, cắt cỏ ngoài đồng xa, trong khi Cám thì được thong dong chơi bời, quần áo lụa là xúng xính.

Một lần nọ, mụ dì ghẻ đưa cho hai chị em mỗi người một cái giỏ và bảo ai bắt được đầy giỏ tôm tép thì sẽ được thưởng cho một chiếc yếm đỏ quý giá. Tấm vốn chăm chỉ, chẳng ngại bùn lầy, nàng lặn lội khắp các mương rạch, mò mẫm suốt buổi trưa nắng gắt nên chẳng mấy chốc giỏ đã đầy kín tôm cá.

Trong khi đó, Cám mải mê hái hoa bắt bướm trên bờ, đến tận lúc hoàng hôn buông xuống mà giỏ vẫn trống không. Sợ bị mẹ mắng, Cám bèn nảy ra mưu kế gian trá, bảo Tấm rằng: "Chị Tấm ơi, chị Tấm! Đầu chị lấm, chị hụp cho sâu, kẻo về mẹ mắng". Tấm thật thà tin lời em, bèn xuống ao gội đầu, nào ngờ Cám ở trên bờ nhanh tay trút hết tôm tép của chị vào giỏ mình rồi chạy biến về nhà lĩnh thưởng. Tấm bước lên thấy giỏ trống rỗng, uất ức ngồi khóc nức nở bên bờ ao. 

Bỗng nhiên, một luồng hào quang hiện ra, Bụt hiện lên với gương mặt hiền từ hỏi: "Làm sao con khóc?". Sau khi nghe Tấm kể sự tình, Bụt bảo nàng nhìn vào giỏ, thấy còn sót lại một con cá bống nhỏ xíu. Bụt dặn Tấm mang cá về thả xuống giếng nuôi, mỗi bữa ăn nhớ bớt lại một bát cơm quăng xuống và gọi: "Bống bống bang bang, lên ăn cơm vàng cơm bạc nhà ta, chớ ăn cơm hẩm cháo hoa nhà người".

Nghe lời Bụt, Tấm nuôi bống dưới giếng sâu, cá lớn nhanh như thổi và trở thành người bạn tâm giao duy nhất của nàng. Nhưng mụ dì ghẻ độc ác sớm phát hiện ra chuyện này, mụ lừa Tấm đi chăn trâu đồng xa rồi ở nhà cùng Cám bắt thịt mất con cá bống xinh xắn. 

Khi Tấm trở về gọi bống không thấy lên, chỉ thấy những cục máu nổi trên mặt nước, nàng lại ngồi khóc. Bụt lại hiện ra, bảo nàng tìm nhặt xương cá bỏ vào bốn cái lọ sành rồi chôn dưới bốn chân giường nằm. Thời gian trôi qua, nhà vua mở hội linh đình, nhân dân khắp nơi nô nức kéo về kinh đô xem hội. Mẹ con Cám sửa soạn quần áo lộng lẫy để đi, nhưng vì không muốn Tấm đi cùng, mụ dì ghẻ đã đem một thúng gạo trộn lẫn với một thúng thóc, bắt Tấm phải nhặt sạch từng hạt rồi mới được phép đi hội. 

Tấm tủi thân ngồi nhặt trong nước mắt, bỗng đàn chim sẻ từ đâu bay đến theo lời gọi của Bụt, chúng nhanh chóng nhặt xong thóc gạo giúp nàng. Theo lời dặn, Tấm đào bốn cái lọ chôn dưới chân giường lên, kỳ lạ thay, từ trong lọ hiện ra quần áo gấm vóc rực rỡ, khăn nhiễu, hài thêu kim tuyến và cả một con ngựa nhỏ xinh xắn để Tấm cưỡi đi hội.

Trên đường vội vã đến kinh đô, Tấm vô tình đánh rơi một chiếc hài xuống dòng nước chảy xiết. Đoàn xe giá của nhà vua đi ngang qua, voi đầu đàn bỗng nhiên dừng lại không chịu bước tiếp, vua sai quân lính xuống nước vớt lên thì được một chiếc hài thêu tinh xảo, nhỏ nhắn vô cùng đẹp mắt. Vua cầm chiếc hài, lòng thầm nghĩ chủ nhân của nó hẳn phải là một người con gái thanh tú, bèn ra lệnh hễ ai đi vừa chiếc hài này sẽ được phong làm hoàng hậu.

 Khắp lượt các tiểu thư, con nhà quyền quý và ngay cả mẹ con Cám thử đều không vừa. Đến lượt Tấm bước vào, nàng nhẹ nhàng xỏ chân vào chiếc hài như in, rồi lấy ra chiếc hài còn lại từ trong túi gấm. Nhà vua vô cùng đẹp ý, ngay lập tức rước Tấm về cung làm hoàng hậu trong sự ngỡ ngàng và ghen tức tột độ của mẹ con Cám.

Nhưng cuộc đời Tấm vẫn chưa hết gian truân. Nhân ngày giỗ cha, Tấm xin phép vua về thăm nhà. Mụ dì ghẻ nảy sinh ý đồ giết hại nàng để đưa Cám vào cung thế chỗ. Mụ lừa Tấm trèo lên cây cau để hái quả cúng cha, rồi ở dưới gốc cây mụ dùng rìu chặt gốc. Tấm ngã xuống ao sâu và qua đời. Mụ dì ghẻ đưa Cám vào cung thay chị, nhưng linh hồn Tấm không tan biến mà lần lượt hóa thân để ở bên nhà vua. 

Đầu tiên, Tấm hóa thành con chim vàng anh xinh đẹp, thường xuyên bay vào cung hót cho vua nghe. Cám ghen ghét bắt chim làm thịt, Tấm lại hóa thân thành hai cây xoan đào tỏa bóng mát che cho vua nằm nghỉ. Khi Cám sai thợ chặt cây làm khung dệt, tiếng khung dệt cứ vang lên lời cảnh báo: "Cót ca cót két, lấy tranh chồng chị, chị khoét mắt ra". Cám sợ hãi đem đốt khung dệt rồi đem tro đổ bên vệ đường xa.

Từ đống tro tàn ấy mọc lên một cây thị xanh tốt lạ lùng, nhưng cả cây chỉ đậu duy nhất một quả to tròn, tỏa hương thơm ngào ngạt. Một bà lão hàng nước nghèo khổ đi ngang qua, thấy quả thị thơm bèn lẩm nhẩm: "Thị ơi thị rụng bị bà, bà để bà ngửi chứ bà không ăn". 

Quả thị bỗng rụng đúng vào bị của bà lão. Từ đó, mỗi khi bà lão đi vắng, Tấm từ trong quả thị bước ra giúp bà dọn dẹp nhà cửa gọn gàng, nấu những mâm cơm dẻo canh ngọt. Một hôm bà lão giả vờ đi vắng rồi bất ngờ quay lại bắt gặp, bà xé vụn vỏ thị để Tấm không thể biến lại được nữa và nhận nàng làm con. 

Một lần nọ, nhà vua đi vi hành ngang qua hàng nước của bà lão, thấy miếng trầu têm cánh phượng khéo léo giống hệt cách Tấm têm ngày xưa nên đã hỏi thăm. Khi gặp lại Tấm trong hình hài xinh đẹp năm nào, vua mừng rỡ khôn xiết và đón nàng về cung. Về phần Cám, thấy chị vẫn trẻ đẹp rạng ngời thì lân la hỏi bí quyết, Tấm chỉ cách cho Cám xuống hố dội nước sôi để được trắng đẹp. Cám mù quáng làm theo và chết thảm, mụ dì ghẻ thấy con chết cũng lăn đùng ra chết theo. Cuối cùng, Tấm sống hạnh phúc mãi mãi bên nhà vua, hưởng vinh hoa phú quý sau bao cay đắng.

.