Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 – 1945)

Hình ảnh quân phát xít Đức tấn công Ba Lan vào tháng 9 – 1939 và lá cờ đỏ búa liềm của Hồng quân Liên Xô tung bay trên nóc toà nhà Quốc hội Đức năm 1945 là hai biểu tượng phản ánh sự bắt đầu và kết thúc của một trong những thảm họa tàn khốc nhất lịch sử nhân loại. Chiến tranh thế giới thứ hai không chỉ là cuộc đụng độ khốc liệt giữa các khối cường quốc mà còn là cuộc chiến vì sự sống còn của nền văn minh trước bóng ma phát xít. Hiểu rõ nguyên nhân, diễn biến và vai trò của các lực lượng chính nghĩa trong cuộc chiến này là chìa khóa để thế hệ hôm nay rút ra những bài học quý báu về việc bảo vệ hòa bình thế giới.

Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, những mâu thuẫn về thị trường và thuộc địa giữa các nước đế quốc vẫn không được giải quyết triệt để mà tiếp tục nảy sinh gay gắt. Đặc biệt, cuộc Đại suy thoái kinh tế 1929 – 1933 đã làm sâu sắc thêm những mâu thuẫn nội tại của chủ nghĩa tư bản. Để thoát khỏi khủng hoảng, các thế lực phát xít và quân phiệt đã hình thành ở Đức, Nhật Bản và I-ta-li-a. Đây chính là những kẻ thủ phạm trực tiếp gây ra chiến tranh với mưu đồ phân chia lại thế giới bằng bạo lực.

Chiến tranh chính thức bùng nổ vào tháng 9 – 1939 khi quân Đức bất ngờ tấn công Ba Lan. Cuộc chiến nhanh chóng lan rộng ra toàn cầu, lôi kéo hàng trăm triệu người vào vòng khói lửa. Trong giai đoạn đầu, phe Phát xít chiếm ưu thế tại nhiều chiến trường ở châu Âu, châu Á và Bắc Phi. Tuy nhiên, cục diện bắt đầu xoay chuyển khi Liên Xô tham chiến và phe Đồng minh được hình thành. Những trận đánh quyết định đã bẻ gãy ý chí của kẻ thù, tiêu biểu là cuộc phản công của Hồng quân Liên Xô tiến thẳng vào Béc-lin. Năm 1945, phe Phát xít hoàn toàn sụp đổ: Đức đầu hàng không điều kiện vào tháng 5 và Nhật Bản đầu hàng vào tháng 8, đánh dấu sự kết thúc của cuộc chiến.

Trong cuộc chiến chống chủ nghĩa phát xít, Liên Xô và các nước Đồng minh giữ vai trò quyết định. Liên Xô là lực lượng đi đầu và giữ vai trò trụ cột, trực tiếp tiêu diệt phần lớn sinh lực quân đội phát xít Đức trên chiến trường châu Âu và đánh tan quân phiệt Nhật ở châu Á, tạo điều kiện cho nhiều quốc gia (trong đó có Việt Nam) nổi dậy giành độc lập. Các nước Đồng minh như Mỹ, Anh đã phối hợp chặt chẽ trên các mặt trận, tạo nên sức mạnh tổng hợp để quét sạch bóng ma phát xít khỏi đời sống nhân loại.

Chiến tranh thế giới thứ hai là cuộc chiến tàn khốc nhất, gây ra những thiệt hại không thể đong đếm về người và của. Hàng chục triệu người đã thiệt mạng, nhiều thành phố và công trình văn hóa bị hủy diệt hoàn toàn. Tuy nhiên, thắng lợi của lực lượng dân chủ đã làm thay đổi căn bản cục diện thế giới, thúc đẩy phong trào giải phóng dân tộc phát triển mạnh mẽ và dẫn đến sự ra đời của Liên hợp quốc nhằm duy trì trật tự hòa bình bền vững.

Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc với chiến thắng rực rỡ của các lực lượng hòa bình, dân chủ mà đứng đầu là Liên Xô và các nước Đồng minh. Thắng lợi này đã đập tan chủ nghĩa phát xít, mở ra một trang mới cho lịch sử nhân loại với sự trỗi dậy của các quốc gia độc lập và xu thế đối thoại thay cho đối đầu. Khép lại một chương đau thương, nhân loại khắc ghi công ơn của những chiến sĩ đã ngã xuống để bảo vệ tự do, đồng thời luôn cảnh giác trước nguy cơ chiến tranh để giữ cho trái đất mãi màu xanh hòa bình.

Bài học về Chiến tranh thế giới thứ hai mang giá trị giáo dục sâu sắc về lòng nhân ái và tinh thần đoàn kết quốc tế. Qua việc phân tích sai lầm của chủ nghĩa phát xít và sức mạnh của khối Đồng minh, học sinh nhận thức được rằng hòa bình không tự nhiên mà có, nó phải được gìn giữ bằng sự hiểu biết và trách nhiệm của mỗi cá nhân cũng như quốc gia. Ý nghĩa lớn nhất của bài học là khơi dậy ý thức đấu tranh chống lại mọi biểu hiện của sự áp bức, bạo lực và bồi đắp khát vọng xây dựng một thế giới công bằng, ổn định. Đây cũng là dịp để chúng ta tri ân vai trò của Liên Xô – người bạn lớn đã góp phần tạo ra thời cơ lịch sử cho Cách mạng tháng Tám thắng lợi tại Việt Nam.