Phong trào yêu nước chống Pháp ở Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến năm 1917

Bước sang đầu thế kỉ XX, sau khi cơ bản bình định Việt Nam bằng quân sự, thực dân Pháp bắt đầu tiến hành cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất. Những chính sách mới về chính trị, kinh tế đã làm nảy sinh những biến chuyển sâu sắc trong lòng xã hội Việt Nam, tạo điều kiện cho các luồng tư tưởng tiến bộ tràn vào. Trong bối cảnh đó, phong trào yêu nước Việt Nam đã có sự chuyển mình mạnh mẽ từ khuynh hướng phong kiến sang khuynh hướng dân chủ tư sản với những đại diện tiêu biểu là Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh và đặc biệt là sự xuất hiện của Nguyễn Tất Thành – người đã mở ra một con đường mới cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của Pháp đã tác động toàn diện đến Việt Nam. Về chính trị, Pháp hoàn thiện bộ máy thống trị ở Liên bang Đông Dương, thực hiện chính sách "chia để trị" bằng cách chia Việt Nam thành ba kì với các chế độ cai trị khác nhau. Về kinh tế, Pháp đẩy mạnh cướp đoạt ruộng đất, khai thác mỏ, xây dựng hệ thống giao thông (đường sắt, cầu đường như cầu Long Biên) và nắm giữ độc quyền thị trường. Những chính sách này khiến Việt Nam trở thành nơi cung cấp tài nguyên, sức lao động rẻ mạt và là thị trường tiêu thụ hàng hóa của Pháp; nền kinh tế nước ta vẫn lạc hậu, què quặt và lệ thuộc nặng nề.

Về văn hóa - xã hội, tư tưởng và lối sống phương Tây được du nhập, làm xói mòn những giá trị cũ. Cơ cấu xã hội bắt đầu thay đổi: giai cấp nông dân vẫn chiếm đa số nhưng bị bần cùng hóa; giai cấp công nhân hình thành và lớn mạnh nhanh chóng; xuất hiện tầng lớp mới như tiểu tư sản, học sinh, sinh viên. Mâu thuẫn giữa toàn thể nhân dân Việt Nam với thực dân Pháp và giữa nông dân với địa chủ phong kiến ngày càng sâu sắc, trở thành động lực cho các phong trào đấu tranh.

Đầu thế kỉ XX, các sĩ phu yêu nước tiến bộ đã chủ động tiếp nhận tư tưởng dân chủ tư sản để cứu nước. Phan Bội Châu đại diện cho xu hướng bạo động; ông thành lập Duy tân hội (1904), tổ chức phong trào Đông Du đưa thanh niên sang Nhật Bản học tập để chờ thời cơ giành độc lập. Sau khi bị trục xuất khỏi Nhật, ông thành lập Việt Nam Quang phục hội (1912) nhằm đánh đuổi giặc Pháp, khôi phục nước Việt Nam và thành lập nước Cộng hòa Dân quốc Việt Nam.

Ngược lại, Phan Châu Trinh đại diện cho xu hướng cải cách. Năm 1906, ông cùng nhóm sĩ phu tiến bộ mở cuộc vận động Duy tân ở Trung Kì với chủ trương "khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh". Ông kêu gọi cải cách kinh tế, giáo dục theo lối mới, phê phán các hủ tục lạc hậu và chống lại các quan lại tham nhũng. Tuy nhiên, thực dân Pháp đã thẳng tay đàn áp các phong trào này, bắt giữ các thủ lĩnh khiến phong trào dần tan rã.

Sinh ra trong một gia đình nhà nho yêu nước tại Nghệ An, Nguyễn Tất Thành (Nguyễn Ái Quốc) sớm có ý chí đánh đuổi thực dân Pháp. Tuy rất khâm phục nhưng ông không tán thành con đường của các bậc tiền bối như Phan Bội Châu (nhờ Nhật đánh Pháp rất nguy hiểm) hay Phan Châu Trinh (xin Pháp cải cách là sai lầm).

Ngày 5 – 6 – 1911, tại cảng Nhà Rồng (Sài Gòn), ông lên con tàu Amiral Latouche-Tréville làm phụ bếp để đi sang phương Tây. Suốt nhiều năm sau đó, ông đã đi qua nhiều nước ở châu Âu, châu Phi và châu Mỹ. Việc đi sâu vào đời sống của nhân dân lao động và nghiên cứu các cuộc cách mạng trên thế giới, đặc biệt là Cách mạng tháng Mười Nga (1917), đã giúp ông xác định được con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc Việt Nam.

Giai đoạn từ đầu thế kỉ XX đến năm 1917 là thời kì chuyển giao quan trọng của lịch sử giữ nước. Dù các phong rào theo khuynh hướng dân chủ tư sản chưa giành được thắng lợi cuối cùng, nhưng chúng đã góp phần thức tỉnh tinh thần dân tộc và để lại những bài học kinh nghiệm quý báu. Đặc biệt, sự ra đi tìm đường cứu nước của Nguyễn Tất Thành đã đặt viên gạch đầu tiên cho hành trình giành lại độc lập, tự do theo một con đường hoàn toàn mới và thắng lợi của dân tộc về sau.

Bài học mang giá trị giáo dục sâu sắc về tinh thần tự lực tự cường và tầm nhìn thời đại. Qua các phong trào của Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh, học sinh nhận thức được sự cần thiết của việc kết hợp giữa đấu tranh vũ trang và cải cách văn hóa để nâng cao trình độ dân tộc. Ý nghĩa lớn nhất của bài học là khơi dậy lòng biết ơn đối với sự dũng cảm và sáng suốt của Nguyễn Tất Thành trong việc lựa chọn hướng đi mới. Điều này nhắc nhở thế hệ trẻ về trách nhiệm học tập, tiếp thu tinh hoa thế giới để xây dựng đất nước và tầm quan trọng của việc kiên định với mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với tiến bộ xã hội.