Phong trào dân tộc dân chủ trong những năm 1918 – 1930

Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, thực dân Pháp tiến hành chương trình khai thác thuộc địa lần thứ hai tại Đông Dương, gây ra những biến đổi sâu sắc về kinh tế và xã hội ở Việt Nam. Cùng với đó, những luồng tư tưởng tiến bộ từ Cách mạng tháng Mười Nga (1917) và sự ra đời của Quốc tế Cộng sản (1919) đã tác động mạnh mẽ, thúc đẩy phong trào dân tộc dân chủ Việt Nam phát triển với những nội dung và hình thức phong phú.

Tại Trung Quốc, một nhóm thanh niên yêu nước đã thành lập tổ chức Tâm tâm xã (1923) tại Quảng Châu với chủ trương khôi phục quyền làm người của người Việt. Hoạt động gây tiếng vang lớn nhất của tổ chức này là vụ mưu sát Toàn quyền Đông Dương Méc-lanh tại Sa Diện (1924). Tại Pháp, Phan Châu Trinh cùng một số người Việt Nam khác đã sáng lập Hội những người yêu nước Việt Nam tại Pháp (1919), thực hiện nhiều tác phẩm lên án chế độ quân chủ và khơi dậy tinh thần dân tộc.

Giai cấp tư sản và đại địa chủ Việt Nam đấu tranh chủ yếu để chống lại sự chèn ép của tư sản Hoa kiều và Pháp, đồng thời đòi hỏi các quyền tự do, dân chủ. Các hoạt động tiêu biểu gồm phong trào tẩy chay tư sản Hoa kiều, vận động người Việt dùng hàng Việt (1919) và chống độc quyền cảng Sài Gòn (1923). Một số tư sản đã thành lập Đảng Lập hiến (1923) để làm công cụ tuyên truyền và đòi quyền lợi.

Tầng lớp tiểu tư sản trí thức hoạt động sôi nổi thông qua việc mở các nhà xuất bản tiến bộ như Nam Đồng thư xã, Quan hải tùng thư và xuất bản báo chí như Chuông rạn, An Nam trẻ. Họ cũng tổ chức các cuộc đấu tranh đòi thả Phan Bội Châu (1925), Nguyễn An Ninh (1926) và đặc biệt là tổ chức đám tang và lễ truy điệu Phan Châu Trinh (1926), góp phần thức tỉnh tinh thần yêu nước.

Trong giai đoạn này, giai cấp công nhân bắt đầu sử dụng hình thức bãi công để đòi quyền lợi kinh tế. Tiêu biểu là cuộc đấu tranh của thủy thủ tàu Sác-nô (1919) và công nhân thợ nhuộm Sài Gòn (1920). Bước ngoặt quan trọng nhất là cuộc bãi công của công nhân Ba Son (8 – 1925) dưới sự lãnh đạo của Tôn Đức Thắng, đánh dấu bước chuyển của phong trào công nhân từ "tự phát" sang "tự giác". Từ năm 1926, các cuộc đấu tranh diễn ra liên tục, có tổ chức và mục tiêu chính trị rõ ràng hơn, đưa giai cấp công nhân trở thành một lực lượng chính trị độc lập.

Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên: Được Nguyễn Ái Quốc thành lập vào tháng 6 – 1925 tại Quảng Châu. Hội chú trọng đào tạo cán bộ, truyền bá chủ nghĩa Mác – Lê-nin vào Việt Nam và phát động phong trào "vô sản hóa" (1928) để rèn luyện cán bộ trong thực tiễn hầm mỏ, đồn điền.

Tân Việt Cách mạng đảng: Tiền thân là Hội Phục Việt, hoạt động chủ yếu ở Trung Kì. Dưới ảnh hưởng của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, tổ chức này đã dần chuyển sang khuynh hướng vô sản.

Việt Nam Quốc dân đảng: Thành lập tháng 12 – 1927 theo khuynh hướng dân chủ tư sản, lấy bạo động và ám sát cá nhân làm phương pháp đấu tranh. Sau vụ ám sát trùm mộ phu Ba-danh, tổ chức này bị Pháp vây quét và đi đến thất bại hoàn toàn sau cuộc khởi nghĩa Yên Bái (2 – 1930).

Phong trào dân tộc dân chủ những năm 1918 – 1930 đã chứng kiến sự song song tồn tại của hai khuynh hướng: dân chủ tư sản và vô sản. Tuy nhiên, sự thất bại của Việt Nam Quốc dân đảng đã chứng tỏ khuynh hướng dân chủ tư sản hoàn toàn bất lực trước nhiệm vụ giải phóng dân tộc. Trong khi đó, sự lớn mạnh của khuynh hướng vô sản đã chứng minh đây là con đường tất yếu để đưa cách mạng Việt Nam đi đến thắng lợi.

Bài học về giai đoạn 1918 – 1930 mang lại giá trị giáo dục sâu sắc về lòng yêu nước và ý chí kiên cường của nhân dân ta trước ách thống trị của thực dân Pháp. Qua đó, học sinh nhận thức được tầm quan trọng của việc xác định đúng đường lối cứu nước và vai trò lãnh đạo của một tổ chức cách mạng khoa học. Ý nghĩa lớn nhất của bài học là khẳng định: sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam sau này là kết quả tất yếu của quá trình sàng lọc nghiêm khắc của lịch sử, chấm dứt tình trạng khủng hoảng về giai cấp lãnh đạo và đường lối cách mạng.