LẤY CHỒNG DÊ

Ngày xửa ngày xưa, tại một bản làng hẻo lánh vùng cao, có hai vợ chồng nông dân nghèo khét tiếng hiền lành, nhân hậu nhưng ngặt nỗi đã bước sang cái tuổi xế chiều mà vẫn chưa có được một mụn con để hủ hỉ sớm khuya. 

Một ngày nọ, tiết trời oi nồng, người vợ một mình lặn lội vào tận rừng sâu để hái củi. Giữa trưa nắng gắt như đổ lửa, bà khát nước đến cháy cổ nhưng tìm mãi chẳng thấy khe suối hay lạch nước nào. Tình cờ, bà nhìn thấy một cái sọ dê nằm chơ vơ bên hốc đá, bên trong hứng đầy những giọt nước mưa trong vắt, mát lành. 

Trong cơn khát tột độ, bà chẳng ngần ngại bưng cái sọ dê lên uống sạch sành sanh. Lạ thay, sau khi trở về nhà, bà cảm thấy trong người có những chuyển biến khác thường rồi mang thai từ đó. Đến ngày mãn nguyệt khai hoa, bà không sinh ra một đứa trẻ khôi ngô mà lại là một khối thịt tròn trịa, không chân không tay, chỉ có mắt mũi và chỉ biết lăn lông lốc dưới đất. Người chồng trông thấy thì kinh hãi vô cùng, định đem vứt bỏ, nhưng vì lòng mẹ bao la, người vợ gạt nước mắt giữ con lại nuôi và đặt tên thân thương là Dê.

Lớn lên, dẫu mang hình hài khiếm khuyết nhưng Dê lại tỏ ra vô cùng thông minh, hiểu chuyện và rất mực thương cha mẹ. Thấy cha mẹ già yếu vẫn phải lam lũ cực khổ, Dê lân la xin mẹ sang thưa với phú ông trong vùng để cho mình được đi chăn đàn bò thuê. Phú ông thấy đứa trẻ dị kỳ, nghĩ bụng nó chẳng chân chẳng tay thì tốn kém cơm gạo bao nhiêu nên gật đầu đồng ý.

Thật kỳ diệu, từ khi đàn bò do một tay Dê chăn dắt, con nào con nấy bụng căng tròn, lông mượt mà béo tốt, chưa bao giờ bị lạc hay mất mát dù chỉ một con. Một ngày nọ, cô con gái út nết na của phú ông đem cơm ra đồng cho Dê thì bàng hoàng sững sốt trước cảnh tượng hiện ra trước mắt: một chàng trai khôi ngô tuấn tú, dung mạo phi phàm đang ngồi thảnh thơi thổi sáo dưới gốc cây, tiếng sáo du dương mê đắm khiến cả đàn bò như đứng lặng lắng nghe.

 Nhưng chỉ trong chớp mắt khi cô vừa bước tới, chàng trai ấy đã biến mất, chỉ còn lại khối thịt tròn trịa nằm im lìm. Biết Dê vốn không phải người phàm trần, cô út đem lòng thầm thương trộm nhớ, thường xuyên lén mang những thức ngon vật lạ ra chăm sóc cho chàng.

Đến kỳ hạn, Dê về thưa với mẹ hãy mang trầu cau sang nhà phú ông hỏi cưới con gái ông ta làm vợ. Bà mẹ sợ hãi rụng rời tay chân, nhưng vì con trai khẩn thiết nài nỉ nên cũng đành liều mình một phen. Phú ông nghe chuyện thì cười nhạo đắc ý, bèn đưa ra những lễ vật thách cưới nặng nề để làm khó: nào là một chĩnh vàng cốm, mười tấm lụa đào thượng hạng, mười con lợn béo và mười vò rượu tăm loại nhất. 

Cứ ngỡ Dê sẽ phải chùn bước, nhưng đến ngày hẹn, sính lễ bỗng dưng đầy đủ một cách lạ thường, tôi tớ rước kiệu hoa đứng chật kín cả cổng nhà phú ông. Hai cô chị thấy Dê xấu xí, dị hình thì bĩu môi khinh miệt, chỉ riêng cô út là mỉm cười hạnh phúc, bước lên kiệu hoa về làm vợ Dê. Đêm tân hôn định mệnh ấy, Dê trút bỏ cái vỏ ngoài xấu xí, hiện thân thành một chàng trai đẹp đẽ vô ngần, khí chất ngời ngời khiến cô út vừa ngạc nhiên vừa vui sướng khôn tả.

Sau ngày cưới, Dê miệt mài dùi mài kinh sử đêm ngày và xuất sắc thi đỗ Trạng nguyên trong sự ngỡ ngàng của thiên hạ. Trước khi lên đường đi sứ phương xa, vì linh tính có chuyện chẳng lành, chàng đưa cho vợ một hòn đá lửa, một con dao sắc và hai quả trứng gà, dặn nàng phải luôn mang theo bên mình đề phòng khi gặp bất trắc. 

Ở nhà, hai cô chị lòng dạ hẹp hòi thấy em lấy được chồng danh giá, giàu sang thì nảy sinh lòng đố kỵ, độc ác tận cùng. Nhân lúc quan Trạng vắng nhà, hai cô chị rủ em út đi chèo thuyền ngoạn cảnh rồi nhẫn tâm đẩy em xuống dòng nước sâu cho cá kình nuốt chửng hòng thay em làm phu nhân. May mắn thay, nhờ có con dao chồng đưa, cô út đã dũng cảm đâm chết cá, rạch bụng chui ra và dạt vào một hòn đảo hoang vắng. Tại đây, cô dùng đá đánh lửa để sưởi ấm và nướng cá qua ngày, hai quả trứng gà mang theo cũng nở thành một đôi gà bầu bạn cho đỡ quạnh hiu.

Một ngày nọ, đoàn thuyền đại sứ của Trạng nguyên trên đường trở về đi ngang qua hòn đảo hoang ấy. Bỗng nhiên, chàng nghe thấy tiếng gà gáy lanh lảnh từ phía đảo: "Ó o o... phải thuyền quan Trạng rước cô tôi về", tiếng gáy lạ lùng khiến chàng bèn truyền lệnh dừng thuyền để lên đảo xem xét. 

Hai vợ chồng vỡ òa trong nước mắt khi được đoàn tụ sau bao ngày gian truân cách biệt. Trạng nguyên bí mật đưa vợ về nhà, mở tiệc ăn mừng linh đình nhưng lại giấu kín vợ trong buồng. Hai cô chị tưởng em đã chết từ lâu, xúng xính váy áo phấn son đến tranh nhau kể công chăm sóc cha mẹ và mong được thay em làm vợ quan Trạng. 

Cho đến khi người em út bước ra trong bộ trang phục lộng lẫy, hai kẻ gian ác rụng rời chân tay, hổ thẹn không biết chui vào đâu cho hết nhục nhã. Chúng lén lút bỏ đi biệt xứ trong sự khinh rẻ của dân làng và từ đó không bao giờ dám bén mảng quay trở lại nữa.