THẠCH SANH LÝ THÔNG

Ngày xửa ngày xưa, tại một vùng đất hẻo lánh nọ, có một chàng trai tên là Thạch Sanh. Chàng vốn là Thái tử nhà Trời vâng lệnh xuống đầu thai làm con của một đôi vợ chồng già hiền lành nhưng hiếm muộn. Thạch Sanh mồ côi cha mẹ từ sớm, gia sản duy nhất để lại chỉ là một chiếc búa sắt han gỉ của cha và một túp lều rách nát nằm lủi thủi dưới gốc cây đa cổ thụ. Chàng khỏe mạnh phi thường, thông thạo mọi món võ nghệ và phép thuật do thần tiên truyền dạy, hằng ngày lặn lội vào rừng sâu đốn củi để đổi lấy gạo nuôi thân qua ngày.

Lúc bấy giờ, ở gần đó có một gã hàng rượu tên là Lý Thông, vốn bản tính gian xảo, lọc lõi và tham lam vô độ. Thấy Thạch Sanh có sức khỏe như voi dày, gã bèn nảy sinh ý đồ lợi dụng, liền lân la đến kết nghĩa anh em, thề thốt sống chết có nhau. Thạch Sanh vốn thật thà, trọng tình nghĩa nên tin lời ngon tiếng ngọt, dọn về sống chung nhà với mẹ con gã.

Trong vùng khi ấy có một con Chằn tinh vô cùng hung dữ, mình dài đầy vảy sắt, phun lửa đốt cháy cả một vùng, mỗi năm dân làng phải cúng nộp cho nó một mạng người thì nó mới để cho yên ổn làm ăn. Đến lượt nhà Lý Thông phải đi nộp mạng, mẹ con gã hèn nhát bèn bày mưu kế hiểm độc, lừa Thạch Sanh đi canh miếu thay mình với lý do bận việc riêng. 

Đêm hôm đó, gió rít từng hồi, Chằn tinh hiện hình định vồ lấy Thạch Sanh để ăn thịt. Không chút nao núng, chàng vung rìu thần chiến đấu quyết liệt suốt nhiều canh giờ, cuối cùng đã chém chết con quái vật, xách đầu nó về nhà. Mẹ con Lý Thông kinh hồn bạt vía khi thấy chàng trở về, nhưng ngay lập tức gã lại lật lọng, phao tin rằng đó là con vật nuôi quý của vua, khuyên Thạch Sanh trốn đi kẻo bị tội chết. Trong khi Thạch Sanh lầm lũi quay về gốc đa, Lý Thông lại đem đầu quái vật vào cung lĩnh thưởng, cướp trắng công lao và được nhà vua phong làm Quận công oai phong lẫm liệt.

Ít lâu sau, vào ngày hội kén rể, công chúa đang dạo chơi trong vườn thượng uyển thì bỗng nhiên một con Đại bàng khổng lồ từ đâu sà xuống bắt đi. Đại bàng bay ngang qua gốc đa, Thạch Sanh thấy vậy liền rút cung thần bắn trúng cánh nó và lặng lẽ lần theo vết máu tìm được hang ổ nằm sâu trong lòng đất. 

Nhà vua lo lắng khôn nguôi, bèn sai Lý Thông đi tìm công chúa, hứa sẽ gả con và truyền ngôi báu. Gã vừa mừng vừa lo, cuối cùng lại phải cầu cứu Thạch Sanh. Với tấm lòng hiệp nghĩa, Thạch Sanh đã tình nguyện xuống hang thẳm chiến đấu với Đại bàng tinh, cứu thoát công chúa lên mặt đất an toàn. Nhưng ngay khi nàng vừa lên tới nơi, Lý Thông lại một lần nữa trở mặt, gã sai quân lính dùng những tảng đá khổng lồ lấp kín cửa hang hòng giết chết Thạch Sanh để một lần nữa độc chiếm vinh quang.

Bị kẹt dưới hang sâu lạnh lẽo, Thạch Sanh vô tình cứu được Thái tử con vua Thủy Tề cũng đang bị giam cầm tại đó. Để tạ ơn cứu mạng, vua Thủy Tề mời chàng xuống thủy cung chơi và tặng chàng một cây đàn thần kỳ diệu cùng một niêu cơm nhỏ. Thạch Sanh trở về gốc đa cũ sinh sống, nhưng lại bị hồn ma Chằn tinh và Đại bàng vu oan giá họa là kẻ trộm kho tàng, khiến chàng bị bắt giam vào ngục tối của triều đình. 

Lúc này, công chúa từ khi được cứu về bỗng trở nên trầm uất, câm lặng không nói không cười. Một ngày nọ, nghe thấy tiếng đàn của Thạch Sanh vang lên từ ngục thất — tiếng đàn như tiếng lòng kể khổ, như lời minh oan cho sự thật — công chúa bỗng dưng mỉm cười và cất tiếng nói trở lại. Nhà vua lấy làm lạ bèn cho gọi người đánh đàn lên. Trước mặt bá quan văn võ, Thạch Sanh đã kể hết nỗi oan khiên, vạch trần bộ mặt thật tàn nhẫn và dối trá của Lý Thông bấy lâu nay.

Vua nổi trận lôi đình, tước hết chức tước và giao mẹ con Lý Thông cho Thạch Sanh toàn quyền trừng trị. Với lòng bao dung độ lượng, chàng đã tha bổng cho họ về quê làm ăn lương thiện. Tuy nhiên, lưới trời lồng lộng, trên đường đi, mẹ con gã đã bị Thiên lôi đánh chết và hóa thành bọ hung để đời đời kiếp kiếp phải sống trong nhơ bẩn. 

Hòa bình chưa được bao lâu, mười tám nước chư hầu kéo quân sang xâm lược vì tức tối chuyện Thạch Sanh, một kẻ nghèo hèn, lại được cưới công chúa xinh đẹp. Thạch Sanh không dùng đao kiếm mà đem cây đàn thần ra gảy giữa trận tiền. Tiếng đàn huyền diệu làm quân sĩ đối phương bủn rủn tay chân, nhụt chí anh hùng, tất cả đều buông vũ khí xin hàng. Chàng còn thết đãi hàng vạn quân giặc bằng một niêu cơm thần, dù người ăn đông thế nào cơm vẫn cứ đầy không bao giờ hết. Cảm phục trước tài năng và đức độ bao la của Thạch Sanh, quân chư hầu tâm phục khẩu phục rút về nước. Vua không có con trai nên đã truyền ngôi lại cho Thạch Sanh, chàng lên ngôi vua và trị vì đất nước thái bình, thịnh trị mãi mãi về sau.