SỰ TÍCH CÂY NIÊU

Ngày xửa ngày xưa, khi trời đất mới sơ khai và con người bắt đầu những bước chân đầu tiên để khai phá ruộng đồng, mặt đất khi ấy vẫn còn thuộc quyền cai quản hoàn toàn của lũ quỷ dữ đầy quyền phép và tham lam. Con người bấy giờ chỉ được coi như kẻ làm thuê cho quỷ, phải làm lụng vất vả từ sáng sớm đến tối mịt trên những cánh đồng bao la nhưng thành quả thu về chẳng đáng là bao do những điều luật bóc lột hà khắc của chúng.

Quỷ đề ra quy ước vô lý mang tên "ăn ngọn cho gốc". Sau mỗi vụ lúa trĩu hạt, bao nhiêu phần ngọn lúa thơm ngon đều bị quỷ thâu tóm sạch, con người chỉ được phép giữ lại phần gốc rạ khô héo, chẳng có giá trị sử dụng. Nhìn thấy cảnh con người đói khổ lầm than, cơm không đủ ăn, áo không đủ mặc, Bụt bèn hiện lên hóa phép giúp đỡ. 

Bụt mách bảo con người hãy dừng việc trồng lúa và chuyển sang trồng khoai lang. Đến mùa thu hoạch, con người răm rắp làm theo quy ước, đem phần ngọn lúa (nay là dây và lá khoai) dâng cho quỷ. Lũ quỷ hậm hực nhưng không thể làm gì khác ngoài việc nhìn con người thu về những bồ củ khoai lang to tròn, ngọt bùi.

Sang mùa sau, vì quá tức tối, quỷ quyết định đổi luật thành "ăn gốc cho ngọn". Bụt lại một lần nữa xuất hiện và mách bảo con người quay lại trồng lúa. Thế là khi lúa chín vàng cả cánh đồng, con người hân hoan gặt lấy những bông lúa trĩu hạt ở phần ngọn, để lại cho quỷ đống gốc rạ trơ trụi dưới bùn đất. 

Càng thêm điên tiết vì bị con người "vượt mặt", quỷ bèn đổi luật một cách tàn độc hơn là "ăn cả gốc lẫn ngọn". Lần này, Bụt lại hiện ra dặn con người hãy trồng cây ngô (bắp). Khi mùa vụ đến, con người thu hoạch những bắp ngô chắc nịch mọc ra từ thân cây, trong khi quỷ ngẩn ngơ nhìn cả phần gốc lẫn phần ngọn mà chúng chiếm lấy đều là những thứ rơm rác không thể ăn được.

Thua đau liên tiếp, quỷ nổi khùng đòi lại toàn bộ ruộng đồng, không cho con người thuê đất canh tác nữa nhằm dồn con người vào con đường chết đói. Đứng trước nguy cơ mất đất sinh sống, Bụt lại khuyên con người hãy hỏi mua của quỷ một mảnh đất nhỏ chỉ bằng diện tích bóng của một chiếc áo cà sa treo trên đỉnh một cây tre. 

Loài quỷ nghĩ bụng bóng một chiếc áo thì có đáng là bao nên đã đồng ý ký giấy tờ ngay lập tức. Chẳng ngờ, khi con người trồng cây tre xuống và treo chiếc áo lên, Bụt dùng phép mầu làm cho cây tre mọc cao vút tận trời xanh, chiếc áo cà sa cũng theo đó mở rộng ra, bóng nắng của nó che phủ khắp cả mặt đất rộng lớn. Bóng áo cà sa lan đến đâu, loài quỷ bị ánh sáng thánh thiện và uy lực của Bụt đánh bật đi đến đó. Cuối cùng, loài quỷ bị dồn đuổi chạy thục mạng ra tận biển Đông lạnh lẽo, mất sạch quyền kiểm soát đất liền.

Loài quỷ sau đó vì đói khát và cực khổ quá nên đã khóc lóc van xin con người mỗi năm cho phép chúng được trở lại đất liền vài ngày để thăm phần mộ tổ tiên và tìm thức ăn vào dịp đầu năm mới. Vốn có lòng bao dung, con người đã đồng ý. 

Tuy nhiên, để ngăn chặn lũ quỷ thừa cơ làm hại người hay tìm cách chiếm lại đất đai, Bụt dặn con người mỗi dịp Tết đến xuân về phải trồng một cây tre cao trước cửa nhà, gọi là cây nêu. Trên ngọn tre treo khánh đất, lá dứa, vôi bột và hình nhân để quỷ trông thấy từ xa mà kinh sợ, không dám bén mảng vào nơi ở của con người. Từ đó, phong tục trồng cây nêu ngày Tết đã trở thành một nét văn hóa tâm linh đặc sắc, tượng trưng cho sự đấu tranh chống lại cái ác và cầu mong một năm mới bình an cho dân tộc Việt Nam.