CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC TỐNG (1075 - 1077)

Vào giữa thế kỷ XI, trong lúc triều đình nhà Lý đang nỗ lực xây dựng đất nước hưng thịnh, thì ở phương Bắc, nhà Tống lâm vào tình trạng khủng hoảng nghiêm trọng. Để giải quyết những khó khăn trong nước và trả thù cho thất bại năm 981, nhà Tống đã ráo riết chuẩn bị kế hoạch xâm lược Đại Việt. Trước vận mệnh của dân tộc, triều đình nhà Lý đã giao trọng trách tổng chỉ huy cho Lý Thường Kiệt – một vị tướng tài năng, có tầm nhìn chiến lược xuất sắc để lãnh đạo quân dân thực hiện cuộc kháng chiến bảo vệ độc lập chủ quyền.

Nhận thấy quân Tống đang tập trung quân lương tại các căn cứ sát biên giới như Ung Châu, Khâm Châu và Liêm Châu, Lý Thường Kiệt đã đưa ra một chủ trương hết sức táo bạo: "Ngồi yên đợi giặc không bằng đem quân đánh trước để chặn thế mạnh của giặc". Tháng 10 năm 1075, ông cùng quân đội nhà Lý, chia làm hai đường thủy bộ với khoảng 10 vạn quân, bất ngờ tiến thẳng vào đất Tống. Mục tiêu của cuộc tấn công này không phải là xâm chiếm lãnh thổ mà là tiêu diệt các kho lương thực, vũ khí và phá tan các cơ sở hậu cần của quân thù. Sau 42 ngày đêm chiến đấu anh dũng, quân ta đã hạ được thành Ung Châu, hoàn thành xuất sắc mục tiêu đề ra rồi nhanh chóng rút quân về nước để chuẩn bị phòng tuyến chặn giặc.

Sau thất bại bất ngờ tại Ung Châu, đầu năm 1077, nhà Tống huy động một lực lượng khổng lồ gồm 10 vạn quân bộ tinh nhuệ, 5 vạn phu và 1 vạn ngựa do Quách Quỳ chỉ huy tiến vào nước ta. Để chặn đứng bước tiến của địch, Lý Thường Kiệt đã lựa chọn sông Như Nguyệt (một đoạn của sông Cầu) làm phòng tuyến chặn giặc chính. Tại đây, một hệ thống chiến lũy kiên cố bằng đất kết hợp với rào tre dày đặc dài khoảng 10km đã được dựng lên dọc theo bờ Nam con sông.

Khi quân bộ của nhà Tống tiến đến bờ Bắc sông Như Nguyệt, chúng đã bị chặn lại vì không có chiến thuyền hỗ trợ. Quách Quỳ nhiều lần cho quân vượt sông tấn công nhưng đều bị quân dân nhà Lý đánh bật trở lại, khiến quân Tống lâm vào tình cảnh mệt mỏi, tuyệt vọng và tổn thất nặng nề. Trong lúc chiến sự đang diễn ra gay gắt, để khích lệ tinh thần chiến đấu của binh sĩ, bài thơ thần "Nam quốc sơn hà" đã vang lên, khẳng định chủ quyền bất khả xâm phạm của dân tộc. Cuối xuân năm 1077, Lý Thường Kiệt mở cuộc tấn công lớn vào trận địa của giặc, giành thắng lợi vang dội. Cuối cùng, để kết thúc chiến tranh nhanh chóng và thể hiện lòng nhân nghĩa, Lý Thường Kiệt đã chủ động đề nghị "giảng hòa", mở đường cho quân Tống rút về nước.

Nội dung bài học mang lại giá trị giáo dục sâu sắc về lòng yêu nước và trí tuệ Việt Nam trong nghệ thuật bảo vệ Tổ quốc. Học sinh qua đó nhận thức được sự sáng tạo tuyệt vời của Lý Thường Kiệt trong việc dùng chiến lược "tiên phát chế nhân" và cách kết hợp tài tình giữa đấu tranh quân sự với vận động ngoại giao. Bài học bồi đắp lòng tự hào về chủ quyền dân tộc thông qua bài thơ "Nam quốc sơn hà" – bản Tuyên ngôn Độc lập đầu tiên của nước ta. Đồng thời, tinh thần nhân văn khi "giảng hòa" để kết thúc chiến tranh của cha ông ta là bài học quý giá về lòng yêu chuộng hòa bình, nhắc nhở thế hệ trẻ trách nhiệm bảo vệ và xây dựng đất nước bằng cả sức mạnh lẫn trí tuệ.