KHỞI NGHĨA LAM SƠN (1418 - 1427)

Năm 1407, sau thất bại của nhà Hồ, nhà Minh đặt ách thống trị tàn bạo lên đất nước ta, biến Đại Ngu thành quận Giao Chỉ. Chúng thiết lập bộ máy cai trị hà khắc, thực hiện chính sách đồng hóa và bóc lột nhân dân ta bằng những loại thuế nặng nề, bắt dân ta đi lao dịch khổ sai. Trong bối cảnh đó, các cuộc khởi nghĩa liên tiếp nổ ra nhưng đều lần lượt thất bại. Tại vùng đất Lam Sơn (Thanh Hóa), Lê Lợi – một hào trưởng uy tín – đã âm thầm tập hợp lực lượng, dựng cờ khởi nghĩa với quyết tâm "Căm giặc nước thề không cùng sống".

Nghe tin Lê Lợi chuẩn bị kháng chiến, nhiều người yêu nước từ khắp nơi đã tụ hội về Lam Sơn, trong đó tiêu biểu là Nguyễn Trãi. Năm 1416, Lê Lợi cùng 18 vị hào kiệt đã tổ chức Hội thề Lũng Nhai (Thanh Hóa), thề quyết tâm đánh đuổi giặc Minh. Đầu năm 1418, ông tự xưng là Bình Định Vương, chính thức phất cờ khởi nghĩa.

Trong những năm đầu (1418 – 1423), nghĩa quân Lam Sơn gặp rất nhiều khó khăn và liên tục bị bao vây. Nghĩa quân phải ba lần rút lên vùng núi Chí Linh (Thanh Hóa) để lánh nạn, có lúc lực lượng chỉ còn khoảng 100 người. Để khắc phục tình thế và củng cố lực lượng, Lê Lợi đã thực hiện chủ trương tạm hòa với quân Minh vào năm 1423.

Nhằm thoát khỏi thế bị bao vây tại Thanh Hóa, theo kế sách của Nguyễn Chích, cuối năm 1424, nghĩa quân đã tiến đánh và giải phóng Nghệ An để làm căn cứ chiến lược. Từ đây, nghĩa quân tiếp tục mở rộng vùng giải phóng ra khắp các vùng đất từ Thanh Hóa đến đèo Hải Vân (bao gồm Tân Bình và Thuận Hóa). Những thắng lợi này đã làm thay đổi căn bản cục diện cuộc chiến, giúp nghĩa quân Lam Sơn lớn mạnh vượt bậc và chuẩn bị cho giai đoạn tổng tấn công.

Tháng 9 năm 1426, Lê Lợi và bộ chỉ huy quyết định tiến quân ra Bắc. Nghĩa quân đi đến đâu cũng được nhân dân ủng hộ, giành thắng lợi trong nhiều trận lớn, buộc quân Minh phải rút vào thành Đông Quan cố thủ.

Hai chiến thắng quyết định ghi dấu ấn lịch sử là:

• Trận Tốt Động – Chúc Động (tháng 11/1426): Quân ta mai phục và đánh bại hoàn toàn cánh quân tiếp viện của Vương Thông, khiến giặc tổn thất nặng nề.
• Trận Chi Lăng – Xương Giang (tháng 10/1427): Đây là trận quyết chiến lược tiêu diệt 15 vạn viện binh do Liễu Thăng và Mộc Thạnh chỉ huy. Liễu Thăng bị chém đầu tại ải Chi Lăng, quân ta liên tiếp giành thắng lợi tại Cần Trạm, Phố Cát và Xương Giang, đè bẹp ý chí xâm lược của nhà Minh.

Sau thắng lợi này, để sớm chấm dứt chiến tranh, Lê Lợi và Vương Thông đã tham gia Hội thề Đông Quan vào tháng 12 năm 1427, chính thức đình chiến và mở đường cho quân Minh rút về nước.

Bài học về khởi nghĩa Lam Sơn mang giá trị giáo dục sâu sắc về sức mạnh của lòng dân và nghệ thuật quân sự "lấy ít địch nhiều, lấy yếu chống mạnh" của cha ông. Qua đó, học sinh nhận thức được tầm quan trọng của việc trọng dụng nhân tài và sự sáng tạo trong kế sách đánh giặc (như việc di chuyển địa bàn vào Nghệ An hay dùng mai phục tại Chi Lăng). Ý nghĩa lớn nhất của bài học là bồi đắp lòng tự hào về chủ quyền dân tộc và lòng biết ơn đối với những vị anh hùng dân tộc như Lê Lợi, Nguyễn Trãi, Nguyễn Chích... – những người đã hy sinh và cống hiến trí tuệ để giành lại độc lập cho Tổ quốc sau 20 năm lầm than dưới ách đô hộ của nhà Minh.